شناخت موقعیت منطقه

استان سمنان در دامنه سلسله جبال البرز واقع شده و با حرکت از شمال به جنوب آن از ارتفاع آن کاسته می شود تا به دشت کویر ختم می شود. استان سمنان از جانب شمال به استان های خراسان شمالی، گلستان و مازندران ، از جنوب به استان اصفهان، از مشرق به استان خراسان رضوی و از مغرب به استان های تهران و قم محدود است. مرکز اداری و سیاسی استان سمنان، شهر سمنان است.

Capture
kk2

شهرستان گرمسار در سال ۱۳۷۷ از نظر تقسيمات كشوري به شهرستان تبديل گرديد. اكنون شهرستان گرمسار در شرقي ترين محدوده استان سمنان قرار دارد. اين شهرستان كه در ۱۰۰حدود  كيلومتري جنوب شرقي تهران واقع گرديده است از شمال به فيروزكوه و دماوند، از شرق به سمنان، از طرف جنوب به استان اصفهان و از مغرب به ورامين و قم محدود است. نقشه صفحه بعد موقعيت شهرستان گرمسار را در مقياس كشور و استان سمنان نشان ميدهد.

2
1

شرايط طبیعی و اقلیمی بر استقرار مراكز جمعیتی در شهرستان گرمسار بسيار تأثيرگذار بوده است. قرارگيری پهنه شهرستان گرمسار در سه موقعيت اقلیمی منجر شده كه بيشتر سكونتگاه‌های شهری و روستایی در قسمتی از اين شهرستان مستقر شوند كه قابليت زيست داشته و اقليم آسايش در آن فراهم است.

kk8

ويژگیهای جغرافيایی و اقلیمی منطقه

دشت كوير عرضه طبيعي فرا منطقه‌ای مهمیاست كه اقليم گرمسار را در طی سال تحت كنترل دارد. اين دشت كه در جنوب شهرستان گرمسار قرار دارد یکی از عوامل مهم کنترل‌کننده آب و هوایی به‌ویژه باد و رطوبت نسبی منطقه محسوب میشود. اين دشت سبب خشکی نسبی هوا در تمام فصول گشته و افزايش گرما در فصل تابستان، كاهش دما در فصل زمستان و افزايش گردوغبار را در جو شهری به ارمغان میآورد. باد غالب منطقه كه باد شرقی است علاوه بر اينكه آسمان صاف و بدون ابري را براي شهر ايجاد ميكند با گذر از دشت كوير،خشکی و سرماي زمستانه و خشکی و گرماي تابستانه را وارد فضای منطقه ویژه مینمايد.

45
5252

وضعيت خاک منطقه

ازنظر خاک شناسی دشت گرمسار از دو منبع عمده تشکیل ‌شده است:

۱٫     مواد به‌وجودآمده از رسوبات دامنۀ کوه‌های شمال منطقه كه قوۀ ثقل در انتقال رسوب بعدي آن‌ها مؤثرتر بوده و آب‌های سيلابی پای کوه‌ها در انتقال آن‌ها نقش بسيار مؤثری نداشته است. اين عملِ جابه‌جایی مواد كه به اسم واريز ناميده می‌شود و مواد آن واریزه‌ای است در شمال دشت گرمسار رسوبات خود را باقی گذاشته و عموماً رسوبات دارای ذرات درشتی است.

۲٫     مواد آبرفتي و رسوبات به‌وجودآمده توسط رودخانۀ حبله‌رود كه از فاصلۀ زيادي توسط رودخانه حمل شده در اثر سایيدگي و خردشدن به‌صورت ذرات ریزودرشت در داخل دشت باقی مانده است. اين نوع رسوب آبرفتی ناميده می‌شود و در تشكيل دشت آبرفتی گرمسار مؤثر بوده است و رسوب‌گذاری كاملي ازنظر تشكيلات رودخانه‌ای در دشت گرمسار به وجود آورده است. بدين نحو كه در موقع ورود رودخانه به دشت، به‌واسطۀ وسیع‌ترشدن ناگهانی بستر رودخانه سرعت آب نيز دفعتاً كم شده و رسوبات داخل آب روی زمين پخش میشوند. در موقع پخش آب و مواد محتوی آب روي دشت، اول مواد درشت و سنگین‌تر در داخل بستر رودخانه و در كف آن‌ها باقی ‌مانده و بعد ذرات ریزدانه باتوجه‌به ‌سرعت آب و وزن آن‌ها رسوب‌گذاری می‌شوند.

Empty attachment or post type not equal ‘attachment’

منابع آب منطقه

kk9

شهرستان گرمسار در تقسیم‌بندی حوزه‌های آبريز جزئی از حوزۀ كوير نمك و زيرحوزۀ كوير سمنان و گرمسار محسوب می‌شود. در اين زيرحوزه تعداد آبراهه و رودخانۀ كوچك و بزرگ كه از ارتفاعات البرز مركزي سرچشمه می‌گیرند به‌سمت جنوب و جنوب غرب جريان دارند و پس از پيوستن به يكديگر به‌سمت جنوب شرقي و درنهایت به كويرهاي سمنان و گرمسار منتهي می‌شوند. بزرگ‌ترین رودخانه در محدودۀ موردبررسی حبله‌رود است كه از شاخه‌های مختلفي تشكيل می‌شود رودخانۀ حبله‌رود پس از عبور از كوهستان در آغاز ورود به دشت تشكيل مخروط افكنه داده و در پاي آن واقع شده است. اين رودخانه منبع اصلي تأمین آب كشاورزي گرمسار است و اقتصاد شهرستان به‌طور مستقيم و غیرمستقیم به وجود اين رودخانه وابسته است. حبله‌رود از سه ‌شاخۀ اصلي نمرود فيروزكوه و گورسفيد تشکیل ‌شده است. قسمت‌هاي مرتفع اين زيرحوزه در استان مازندران، و بخش‌هاي كم‌ارتفاع و دشتي آن در استان سمنان به‌ویژه شهرستان گرمسار واقع شده است. نمرود از دامنه‌هاي جنوبي سوادکوه سرچشمه گرفته و در جهت جنوب و جنوب شرقي جريان مي‌يابد. اين رودخانه داراي جريان دائم با کیفیت بسيار خوب بوده و پرآب‌ترين شاخۀ فرعي حبله‌رود است. رود فيروزكوه از فلات مرتفع شمال شهر فيروزكوه و از ارتفاعات گدوك كه حدفاصل حوضۀ رودخانه‌هاي طالار و حبله‌رود است سرچشمه گرفته و از شمال به جنوب جريان دارد. در شهر فيروزكوه به رود گورسفید كه از مناطق شرقي حوضه سرچشمه مي‌گيرد متصل شده و حبله‌رود را تشكيل مي‌دهند كه در جهت جنوب جريان يافته و در محل سيمين‌دشت به نمرود مي‌پيوندند. از اين نقطه رودخانه به مسير خود ادامه داده و سپس دلي‌چاي از ساحل راست به آن متصل مي‌گردد. كيفيت آب دلي‌چاي به‌دليل وفور سازندهاي زمين‌شناسي گچ و نمك‌دار نامناسب بوده و موجب خراب‌شدن آب حبله‌رود مي‌گردد. علاوه‌برآن به‌علت رژيم سيلابي و قابليت فرسايش زياد در حوضۀ آبريز غلظت مواد معلق در آن نيز بسيار زياد است. در ابتداي دشت گرمسار از آب حبله‌رود با استفاده از يك سد انحرافي و شبكۀ آبياري استفاده‌ شده و به اين طريق بخش عمدۀ آب آن در فصل زراعي به مصرف مي‌رسد. كل برداشت آب از حبله‌رود در دشت گرمسار بالغ‌بر ۲۱٫۶ميليون مترمکعب در سال است.

وضعیت بارش در منطقه

اكثرنواحيشهرستان گرمسار،به‌ويژه نواحيجنوبيوميانيآنبه‌علتعواملمختلفينظيرسيطرۀپرفشار جنب‌حاره‌ایدرفصلتابستان،دوريازدريا(عدمدسترسيبهمنابعرطوبت)، بادپناه‌بودنوفقدانعاملصعود،ازبارشاندكبرخوردارند. توده‌هايهوايباران‌زاكهازغربياشمالغربوارد كشورميشوند،درعبورازارتفاعاتزاگرس،آذربايجانوالبرز،فرسايشرطوبتيشديديرامتحمل مي‌شوندوبه‌تدریجكهبهمركزوشرقكشورنزديكمي‌شوند،توانباران‌زاییآن‌هاكاهشمي‌يابد. در چنينوضعيتياستكهبخشمركزيوقسمت‌هایوسيعكويرمركزيدارايبارشساليانۀكمتراز ۵۰ میلی‌متروبارشساليانۀبخشوسيعياز شهرستانگرمساربهكمتر از ۱۷۰ میلی‌مترمي‌رسد. با وجود این‌، بخشيازريزش‌هايجوياستاندرارتفاعاتجنوبيالبرزكهدراستانسمنانواقع‌ شده‌اند،به‌صورت جامداست. ميانگينسالانۀروزهايبرفيدر ايستگاه‌هايباارتفاع  ۱۲۰۰متر،از۴تا۹روز در سال متفاوتاست. رژيمبارششهرستانگرمسارماننداغلبمناطق كشورمديترانه‌اياست،بهاينمفهومكهفصلخشكو تقریباًفاقدبارششرايط منطبقبرتابستانوماه‌هايگرمسالوفصلبارش،منطبقبر زمستانوايامسردسالاست. توزيع ساليانۀ بارندگي يكنواخت نبوده به‌طوري‌كه ۴۳درصد بارندگي در فصل زمستان و ۳۴درصد آن در فصل بهار ريزش مي‌نمايد.

ميانگين بارندگي بیست‌ساله در گرمسار ۷/۱۱۵ میلی‌متر است كه در اين بارندگي از متوسط بارندگي استان ۱۴۰ میلی‌متر كمتر و حدود نصف ميزان بارندگي كشور و حدود یک‌پنجم ميزان بارندگي آسيا است. با اين ميزان بارندگي شرايط زندگي‌كردن دشوار مي‌گردد؛ زيرا كشاورزي ديمي حداقل نيازمند متوسط بارندگي ۲۵۰ میلی‌متر و بالاتر است و براي خشك‌نشدن مراتع و ادامۀ دامداري نيازمند بارندگي بالاي ۲۳۰ میلی‌متر در سال است. 

1014924

پوشش گیاهی منطقه

746146

به علت وجود منابع آب تمامي اراضي اطراف شهر گرمسار و روستاهاي تابع آن اختصاص به كشت محصولات گوناگون زراعي دارد و زمين در اين مناطق بدون استفاده وجود ندارد. جداي از مناطقي كه به امر كشاورزي اختصاص دارد گرمسار به علت شرايط جوي , اقليم خشك و تركيب خاك ( نمك و گچ ) رويش گياهان بسيار مشكل و كند است و تنها گياهاني رويشي دارند كه مقاوم به شوري و خشكي مي باشند و سازگار با مناطق كوير مي باشند برخي از اين گونه گياهان عبارتند از : سالسولا , اشنان , تاغ , گز , خار شتر و همچنين در جنوب گرمسار در مكانهايي كه زه آبها و كانالهاي زهكشي حفر گرديده نيستانهايي به ارتفاع ۳ الي ۶ متر پوشانده است.

در منطقه سياه كوه بوته هاي با ساقه هاي ضخيم و بلند وجود دارد كه اهالي در گذشته از آن براي مصرف سوخت استفاده مي كرده اند و برخي از آنها براي رنگرزي استفاده مي شده مثل روناس

پوششي گياهي شمال و شمال شرقي و غربي شامل گندميان جووحشي , باريجه نعناكوهي كاهوي وحشي و كلاه ميرحسن است كه گوناگوني گياهاني يكساله و علفي منطقه است همچنين بوته هاي قيچ كاروانكش و چوبك و از گونه درختچه زرشك شير مي توان نام برد

با این حال پوشش گیاهی قالب منطقه از نوعی درختچه سازگار با نواحی کویری تشکیل شده است که به صورت مصنوعی و برای جلوگیری از پیشروی کویر کاشته شده اند و در زبان محلی تاغ نامیده می شوند و به مناطقی که این گیاهان کاشته شده اند تاغزار گفته می شود.

وضعیت دمای هوا در منطقه 

33

دودورۀکاملاًمتفاوتومجزايسردوگرمدر شهرستان گرمسار وجود دارد؛ دورۀسردنسبتاً كوتاهوشاملماه‌هايژانويه، فوريه، مارسودسامبربودهودورۀگرم بقيۀ ماه‌هايسالراشاملمی‌شود تغییراتدرجهحرارتبيندودورهشديدبودهوهمراهباتغييرناگهاني دماوشرايطاكولوژيكينظيرخشكيشديد،انهدامپوششگياهي،كاهشابرناكيوبارندگي و افزايش شدت وزشبادازاواسطبهاراست. موقعيتجغرافيايي، همسايگي با كوير مركزي ايران،نفوذوگسترشسامانه‌های مؤثردرمنطقهوارتفاع،نقشبسزاييدرتغييراتدرجهحرارتشهرستان گرمسارايفامينمايند. متوسط دماي سالانه در ايستگاه سينوپتيك گرمسار در سال ۱۳۸۵ معادل ۱۸٫۵ درجۀ سانتي‌گراد بوده است. حداقل دماي مطلق شهر گرمسار در دی‌ماه ۱۳۸۶ با ۲/۱۳- درجه سانتي‌گراد و حداكثر دماي مطلق آن در مردادماه سال ۱۳۸۲ با ۴۷ درجۀ سانتي‌گراد به ثبت رسيده است. بررسي داده‌هاي مربوط به دما در ايستگاه‌هاي حوزۀ گرمسار و اطراف نشان مي‌دهند كه گرم‌ترين ماه سال ماه تير و سردترين ماه سال ماه دي است. تعداد روزهاي يخ‌بندان و روزهايي كه دما به صفر و زير صفر مي‌رسد از موارد مهم در بررسي‌هاي اقليمي است. ميانگين تعداد روزهاي يخ‌بندان در ايستگاه گرمسار حدود ۵۳ روز در سال است. بيشترين تعداد روزهاي يخ‌بندان مربوط به دي (۲۰ روز) و آذر (۴/۱۴ روز) و بهمن (۱/۱۲ روز) است. ساير ماه‌هاي سال بدون يخ‌بندان است (طرح توسعه و عمران ناحيۀ غرب سمنان، ۱۳۹۱). 

ميانگين سالانۀ رطوبت نسبي در ايستگاه گرمسار ۴۲درصد است. بررسي توزيع ماهانه و فصلي اين شاخص نشان مي‌دهد كه بيشترين ميانگين حداقل رطوبت نسبي در اين ايستگاه مربوط به آذرماه با ۴۷درصد و فصل زمستان با ۳۸درصد و كمترين آن مربوط به خردادماه با ۱۸درصد و فصل تابستان با ۲۰درصد بوده است. ميانگين سالانۀ حداقل رطوبت نسبي در ايستگاه گرمسار برابر ۲۶درصد و ميانگين سالانۀ حداكثر رطوبت نسبي ۵۳درصد بوده است. بر اساس مطالعات بیست‌ساله (۷۱ تا ۹۲) به‌طور متوسط ۸ ماه از سال ميانگين درجه حرارت از ۵۰درصد رطوبت نسبي بالاتر بوده يعني هوا نسبتاً خشك است و ۴ ماه از سال يعني فصل سرما و بارندگي رطوبت نسبي هوا بر درجه حرارت غلبه كرده و هوا تا حدي مرطوب است.

وضعیت وزش باد در منطقه

بادهايمحلی طی ساليان متمادی درآن ناحيه تجربه و شناخته مي‌شوند و میتوانندبرخی ازويژگی های آب و هوایی منطقه را مشخص كنند. ازاین‌ رو لحاظ‌ كردن آن‌ها در برنامه‌ريزیهایمنطقه‌ای می تواندمفيد واقع شود. مهم‌ترین بادهای محلی شهرستان گرمسار به‌ قرار ذيل میباشند: 

بادتورانه: اينباداز۲۰فروردينشروعو وزش آن به‌ طور متفاوت و گاهی اوقات تا ۳شبانه‌ روز ادامه میيابد.

باد قبله يا شهرياری: اين باد از غرب و در فصل‌های بهار و تابستان میوزد و معمولاً از ظهر شروع و تا غروب ادامه دارد.

بادكوير: باد كوير در روزهای بعدازظهر تابستانی میوزد.اين باد بسيار گرم بوده و معمولاًتاسهساعتادامهدارد.

بادجوزا: اين باد درخردادماه ازسمت غرب و در بيشترساعات شبانه‌ روز درسطح شهرستان گرمسار می‌وزد.

باد عنان: بادهای شمال شرقی كه در زمستان ايجاد بارندگی نموده و از نوع بادهای ملايم است در گرمسار به باد عنان معروف است.

 بادسمنان: وزش بادهاي سمنان از سمت شمال شرقی درفصل زمستان و معمولاً همراه با باران است. اين باد در گرمسار به باد سمنان معروف است.

Empty attachment or post type not equal ‘attachment’
5252
photo_2017-03-28_13-58-10
photo_2017-03-28_10-00-51
d33